Dəmir xlorozu: səbəbləri və həll yolları
Dəmir xlorozu bağçılıq və bostançılıqda ən çox rast gəlinən qidalanma pozğunluqlarından biridir. Dəmir (Fe) xlorofilin sintezi üçün zəruridir və bitki daxilində zəif hərəkət etdiyi üçün çatışmazlıq ilk olaraq gənc yarpaqlarda özünü göstərir. Xarakterik əlamət damarların yaşıl qaldığı, aralarındakı toxumanın isə saraldığı damarlararası xlorozisdir. Ağır hallarda yarpaq tamamilə saralır və kənarlardan qurumağa başlayır.
Əsl səbəb çox vaxt torpaqdır
Maraqlı cəhət odur ki, dəmir xlorozu adətən torpaqda dəmirin az olması ilə deyil, onun bitkiyə əlçatan olmaması ilə bağlıdır. Əsas səbəblər:
- Yüksək pH-lı əhəngli (karbonatlı) torpaqlar — bu, əhəng nəticəsində yaranan xloroz kimi tanınır;
- Torpaqda yüksək bikarbonat səviyyəsi və izafi suvarma suyu qələviliyi;
- Su durğunluğu və zəif aerasiya nəticəsində kök funksiyasının zəifləməsi;
- Həddindən artıq fosfor gübrəsi;
- Sıxlaşmış, aşağı üzvi maddəli torpaqlar.
Diaqnostika
Dəmir xlorozunu manqan çatışmazlığından fərqləndirmək lazımdır, çünki hər ikisi damarlararası saralmaya səbəb olur. Dəmirdə əlamətlər ən gənc yarpaqlarda, manqanda isə bir qədər yaşlı yarpaqlarda daha güclü olur. Dəqiq nəticə üçün yarpaq analizi, kök səbəbin müəyyənləşdirilməsi üçünsə torpaq analizi (xüsusən pH və karbonat göstəriciləri) tövsiyə olunur.
Həll yolları
Yalnız simptomu deyil, kök səbəbi hədəf almaq vacibdir:
- Xelatlı dəmir tətbiqi: yüksək pH-lı torpaqlarda Fe-EDDHA formalı xelatlar ən effektivdir, çünki qələvi mühitdə də sabit qalır;
- Yarpaqdan tətbiq: qısamüddətli və sürətli düzəltmə üçün faydalıdır, lakin təkrarlanan tətbiq tələb edə bilər;
- Drenajın yaxşılaşdırılması: su durğunluğunu aradan qaldırmaq kök fəaliyyətini bərpa edir;
- Üzvi maddənin artırılması: mikrobioloji fəallıq mikroelementlərin əlçatanlığını yaxşılaşdırır;
- pH-ın idarə olunması: zəif turş sahələrdə kükürd əsaslı materiallarla lokal pH tənzimlənməsi.
Ümumi qayda: əhəngli torpaqlarda adi dəmir sulfatı tez fiksasiya olunur, buna görə xelatlı formalar daha uzunömürlü nəticə verir.
Dəmir xlorozu ilə mübarizədə davamlı nəticə üçün torpaq strukturunun və üzvi maddə balansının yaxşılaşdırılması yarpaqdan tətbiqdən daha vacibdir. Analizə əsaslanan yanaşma həm vaxt, həm də vəsait qənaəti təmin edir.