Xelatlı (chelate) mikroelementlər nədir və niyə daha effektivdir
Mikroelement gübrələrini seçərkən tez-tez xelatlı (chelate) formalara rast gəlinir. Xelat metal ionunun (məsələn dəmir, sink, manqan və ya mis) üzvi bir molekulla əhatə olunaraq qorunması deməkdir. Bu qoruyucu qılaf metalın torpaqda fiksasiya olunmasının və ya çökməsinin qarşısını alır, beləliklə element bitkiyə daha uzun müddət əlçatan qalır.
Xelat necə işləyir
Torpağa sadə duz formasında (məsələn dəmir sulfat) verilən mikroelementlər, xüsusən yüksək pH-lı torpaqlarda, tez bir zamanda əlçatmaz birləşmələrə çevrilir. Xelatlaşdırıcı agent metal ionunu tutaraq onu bu reaksiyalardan qoruyur və kökə və ya yarpağa daha effektiv çatdırır. Nəticədə eyni miqdar elementdən daha çox faydalanmaq mümkün olur.
Əsas xelat növləri
Hər xelatlaşdırıcı agent müəyyən pH aralığında sabit qalır, buna görə seçim torpaq şəraitindən asılıdır:
- EDTA: zəif turş və neytral torpaqlarda yaxşı işləyir, yüksək pH-da sabitliyi azalır;
- DTPA: neytral və bir qədər qələvi şəraitdə daha davamlıdır;
- EDDHA: yüksək pH-lı əhəngli torpaqlarda dəmir üçün ən sabit və effektiv formadır;
- Üzvi mənşəli xelatlar: amin turşusu, lignosulfonat və ya üzvi turşu əsaslı formalar, xüsusən yarpaqdan tətbiqdə istifadə olunur.
Niyə daha effektiv sayılır
- Torpaqda fiksasiya və çökmə riskini azaldır;
- Yüksək pH-lı problemli torpaqlarda üstünlük təmin edir;
- Yarpaqdan tətbiqdə hüceyrəyə daxilolmanı yaxşılaşdıra bilər;
- Az dozada daha yaxşı nəticə imkanı verir.
Vacib məqam: xelat forması səhv pH aralığında seçilərsə, üstünlük itir. Buna görə torpaq pH-ını bilmək seçimin əsasıdır.
Xelatlı formalar sadə duz formalarından bahalı ola bilər, lakin problemli torpaqlarda daha az itki və daha yaxşı nəticə ilə bu fərqi kompensasiya edir. Neytral, sağlam torpaqlarda isə sadə formalar da qənaətbəxş işləyə bilər. Ən doğru seçim üçün torpaq analizi ilə pH və mövcud element səviyyələrini müəyyənləşdirmək tövsiyə olunur. AGROPLANET-in qidalanma proqramında forma seçimini torpaq şəraitinə uyğunlaşdırmaq həm effektivliyi, həm də qənaəti artırır.