Azotun formaları: nitrat, ammonium və amid azotu
Azot bitkinin böyüməsini müəyyən edən əsas elementdir; zülalların, xlorofilin və nuklein turşularının tərkibinə daxildir. Lakin azotu bitkiyə vermək üçün onun hansı formada olduğunu bilmək vacibdir, çünki hər forma torpaqda fərqli davranır və bitki tərəfindən fərqli sürətlə mənimsənilir. Əsas üç forma nitrat, ammonium və amid azotudur.
Nitrat azotu (NO3-)
Nitrat azotu bitki tərəfindən birbaşa və tez mənimsənilir. O, suda yaxşı həll olur və torpaq məhlulunda sərbəst hərəkət edir, buna görə köklərə asanlıqla çatır. Bu formanın üstünlüyü sürətli təsiridir; çatışmazlığı isə yağış və suvarma ilə torpaqdan asanlıqla yuyulmasıdır (yuyulma itkisi). Nitrat soyuq şəraitdə də əlçatan qalır, bu səbəbdən erkən yaz gübrələməsi üçün əlverişlidir.
Ammonium azotu (NH4+)
Ammonium müsbət yüklü olduğu üçün torpaq hissəciklərinə birləşir və nitrat qədər asan yuyulmur. Bitki onu da mənimsəyə bilər, lakin çox vaxt torpaqdakı bakteriyalar tərəfindən nitrifikasiya prosesi ilə tədricən nitrata çevrilir. Ammonium daha davamlı, uzunmüddətli təchizat təmin edir. Artıq miqdarda isə gənc bitkilərdə toksiklik yarada və kalsium, maqnezium mənimsənilməsinə mane ola bilər.
Amid azotu (NH2)
Amid forması karbamidin (mochevina) tərkibindədir. Bu forma birbaşa mənimsənilmir; torpaqda əvvəlcə ureaza fermenti ilə ammoniuma, sonra isə nitrata çevrilir. Yüksək temperaturda və açıq səthdə tətbiq edildikdə ammonyak şəklində uçub itmə (volatilizasiya) riski var, buna görə karbamidi torpağa qatmaq və ya suvarma ilə vermək tövsiyə olunur.
Formaların müqayisəsi
| Forma | Mənimsənilmə sürəti | Yuyulma riski |
|---|---|---|
| Nitrat (NO3-) | Sürətli | Yüksək |
| Ammonium (NH4+) | Orta | Aşağı |
| Amid (NH2) | Yavaş (çevrilmə tələb edir) | Orta |
Praktik tətbiq
Ən səmərəli yanaşma bir neçə formanı birləşdirməkdir: nitrat sürətli təsir, ammonium və amid isə davamlı təchizat verir. Məhz bu prinsipə görə maye azot gübrəsi UAN (karbamid-ammonium-nitrat məhlulu) üç formanı birlikdə ehtiva edir. AGROPLANET-in KAS-32 (UAN) məhsulu 32% azot tərkibi ilə həm sürətli, həm də uzunmüddətli təsir göstərir və damcı və ya yarpaqdan tətbiqə uyğundur.
Azot itkisini azaltmaq üçün gübrəni bitkinin ehtiyacına uyğun mərhələlərə bölərək verin və tətbiqdən sonra yüngül suvarma tətbiq edin.
