Karbamid (mochevina) tətbiqi və uçma itkisi

Karbamid (mochevina, 46% N) dünyada ən çox istifadə olunan bərk azot gübrəsidir — konsentrasiyası yüksək, daşınması və saxlanması nisbətən ucuzdur. Lakin düzgün tətbiq edilmədikdə azotun mühüm hissəsi ammonyak şəklində havaya uçaraq itir. Bu itki mexanizmini anlamaq karbamiddən səmərəli istifadənin əsasıdır.

Torpaqda nə baş verir?

Torpağa düşən karbamid, torpaqda geniş yayılmış ureaza fermenti təsiri ilə sürətlə hidroliz olunur və ammonium ilə karbonata çevrilir. Bu proses torpaq məhlulunun pH-ını qranulun ətrafında müvəqqəti yüksəldir. Yüksək pH şəraitində ammonium ammonyak qazına (NH₃) çevrilərək atmosferə buraxılır — bu, volatilizasiya (uçma) itkisidir.

İtkini artıran şərtlər

Karbamidin torpaq səthinə səpilib basdırılmaması.
İsti və küləkli hava.
Yüksək pH-lı (əhəngli) torpaqlar.
Nəm, sonra quruyan səth (fermentə əlverişli rütubət).

İtkini azaltmağın yolları

Torpağa qarışdırma: karbamidi 5-10 sm dərinliyə basdırmaq və ya kultivasiya ilə qarışdırmaq itkini kəskin azaldır.
Sulama və ya yağış: tətbiqdən sonra kifayət qədər su karbamidi kök zonasına daşıyır və ammonyakı torpaqda saxlayır.
Sərin dövr seçimi: sərin, yağış gözlənilən vaxtda səpin.
Ureaza inhibitorları: NBPT kimi əlavələr hidrolizi yavaşladaraq itki pəncərəsini daraldır.

Səthə səpilib basdırılmayan karbamiddən azotun mühüm hissəsi bir neçə gün ərzində havaya uça bilər.

Maye alternativlər

Bölünmüş və dəqiq tətbiq tələb olunan hallarda maye UAN məhlulu daha idarəolunan seçim ola bilər. Məsələn, AGROPLANET-in KAS-32 (UAN, 32% N) məhsulu damcı sulama və ya səthəaltı tətbiqlə paylanma dəqiqliyini artırır; buna baxmayaraq, UAN-ın tərkibindəki karbamid fraksiyası da səthdə qalanda müəyyən uçma riski daşıyır, ona görə tətbiq üsulu vacibdir.

Praktik tövsiyə

Doğru dozanı torpaq analizinə əsasən müəyyənləşdirin, karbamidi mümkün qədər torpağa qarışdırın və ya sulama ilə yeridin, isti-küləkli günlərdə səthi tətbiqdən çəkinin. Bu sadə addımlar karbamiddən alınan faydanı əhəmiyyətli dərəcədə artırır.