Torpaqda üzvi maddə və humusun əhəmiyyəti
Üzvi maddə torpağın ən dəyərli, lakin çox vaxt gözardı edilən komponentidir. Miqdarı adətən azdır, lakin torpağın münbitliyinə, strukturuna və canlılığına təsiri qeyri-mütənasib dərəcədə böyükdür. Humus isə üzvi maddənin uzun müddət parçalanaraq sabitləşmiş, tünd rəngli hissəsidir və torpağın uzunmüddətli sağlamlığının göstəricisidir.
Üzvi maddənin faydaları
- Qida ehtiyatı: parçalandıqca azot, fosfor, kükürd və mikroelementlər tədricən sərbəst buraxılır;
- Su tutumu: torpağın nəm saxlama qabiliyyətini artırır, quraqlığa davamlılığı yaxşılaşdırır;
- Struktur: torpaq hissəciklərini aqreqatlara birləşdirərək havalanma və drenajı yaxşılaşdırır;
- KDT-nin artması: qidaların torpaqda tutulub yuyulmadan qalmasını təmin edir;
- Mikrobioloji canlılıq: faydalı mikroorqanizmlərin qida və yaşayış mühiti üçün mənbədir.
Üzvi maddə niyə azalır
Bir çox əkin torpağında üzvi maddə səviyyəsi zaman keçdikcə azalır. Əsas səbəblər:
- İntensiv və təkrarlanan şumlama parçalanmanı sürətləndirir;
- Bitki qalıqlarının sahədən çıxarılması və ya yandırılması;
- Örtük bitkilərinin olmaması və torpağın uzun müddət boş qalması;
- Eroziya nəticəsində münbit üst qatın itməsi.
Üzvi maddəni artırmaq və qorumaq
Üzvi maddə tez toplanmır, buna görə səbirli və davamlı yanaşma tələb olunur:
- Peyin, kompost və üzvi materialların müntəzəm əlavə edilməsi;
- Bitki qalıqlarının sahədə saxlanması;
- Örtük bitkiləri və növbəli əkin;
- Şumlamanın azaldılması ilə mövcud üzvi maddənin qorunması;
- Humus və fulvo turşuları ilə zəngin üzvi məhsulların dəstəkləyici tətbiqi.
Xatırlatma: üzvi maddə illər ərzində qurulur, lakin səhv idarəetmə ilə tez itirilə bilər. Qoruyucu praktikalar artırıcı praktikalar qədər vacibdir.
AGROPLANET-in Eurofert-45 kimi humus və fulvo turşularına zəngin məhsulları torpağın üzvi komponentini və mikrobioloji fəallığını dəstəkləməyə yönəlmiş proqramın bir hissəsi ola bilər. Bununla belə, belə məhsullar üzvi maddə idarəetməsinin əvəzi deyil, tamamlayıcısıdır. Torpaqda üzvi maddə səviyyəsini müntəzəm analizlə izləmək uzunmüddətli münbitliyin ən etibarlı göstəricisidir.
