Bostan bitkilərində fuzarioz soluxma

Fuzarioz soluxma (Fusarium oxysporum) qarpız, yemiş, xiyar və digər bostan bitkilərində ən ciddi torpaq mənşəli xəstəliklərdən biridir. Törədici torpaqda uzun illər (bəzən 10 ilə qədər) sağ qalır və köklərdən daxil olaraq bitkinin su-daşıma sistemini tıxayır.

Əlamətləri

Xəstəlik çox vaxt bitki meyvə bağlayanda, ən çox su tələb etdiyi dövrdə üzə çıxır. Əvvəlcə günün isti saatlarında yarpaqlar soluxur, gecə bir qədər özünə gəlir, sonra soluxma daimi olur. Çox vaxt kolun bir tərəfindəki və ya bir qol boyunca yarpaqlar sararıb quruyur. Gövdənin əsasını uzununa kəsdikdə daxildəki ötürücü boruların qonur-qəhvəyi rəngə boyandığını görmək olar — bu, fuzarioz üçün xarakterik əlamətdir.

Yayılma şəraiti

Fusarium ilıq torpaqda, xüsusən 25–28°C ətrafında aktivləşir. Turş, zəif havalanan, su durğunlaşan torpaqlar və eyni sahədə bostan bitkilərinin təkrar əkilməsi riski kəskin artırır. Törədici toxumla, torpaqla, suvarma suyu və alətlərlə yayıla bilər. Kök zədəsi (nematod, mexaniki) yoluxmanı asanlaşdırır.

İnteqrasiya olunmuş idarəetmə

• Uzun rotasiya: bostan bitkilərini eyni sahəyə 5–7 il fasilə ilə qaytarın; bu, torpaqda törədicinin təzyiqini azaldan əsas alətdir.
• Davamlı sort və calaq: fuzarioza davamlı sortlardan istifadə edin; qarpızı davamlı balqabaq calaq altlığına calamaq ağır yoluxmuş torpaqlarda çox effektiv üsuldur.
• Drenaj və pH: suyun durğunlaşmasının qarşısını alın; torpaq analizinə əsasən pH-ı optimallaşdırın.
• Sağlam toxum və gigiyena: sertifikatlı toxum, təmiz suvarma suyu və dezinfeksiya olunmuş alət istifadə edin; xəstə kolları köklə birlikdə çıxarıb məhv edin.
• Nematoda nəzarət: kök zədəsini azaltmaq yoluxma ehtimalını da aşağı salır.

Qidalanma və dözümlülük

Torpaq mənşəli soluxmaya qarşı birbaşa müalicə yoxdur, ona görə profilaktika həlledicidir. Balanslı qidalanma, güclü kök sistemi və stresin azaldılması bitkinin dözümünü artırır; qidalanma proqramını torpaq analizinə əsaslandırın və birdəfəlik yüksək azotdan çəkinin. AGROPLANET-in üzvi torpaq kondisioneri Eurofert-45 kimi humik-fulvik məhsullar torpaq strukturunu və kök inkişafını dəstəkləyərək sağlam bitki mühiti yaratmağa kömək edə bilər. Erkən aşkarlama və xəstə kolların dərhal təcrid edilməsi yayılmanı məhdudlaşdırmağın praktik yoludur.