Buğdada fuzarioz sünbül xəstəliyi

Fuzarioz sünbül xəstəliyi (Fusarium head blight) buğda və digər taxıllarda həm məhsuldarlığı, həm də dənin təhlükəsizliyini təhdid edən mühüm göbələk xəstəliyidir. Törədicilər əsasən Fusarium graminearum və qohum növlərdir; onlar dənin dolma keyfiyyətini pozmaqla yanaşı, sağlamlıq üçün təhlükəli mikotoksinlər (məsələn, DON) yaradır.

Əlamətləri

Xəstəlik çiçəkləmə dövründə sünbülə daxil olur. Yoluxmuş sünbülcüklər vaxtından əvvəl saralır və ya ağarır, bu zaman sünbülün digər hissələri hələ yaşıl qala bilər. Nəm havada sünbülcüyün əsasında narıncı-çəhrayı göbələk kütləsi görünür. Zədələnmiş dən büzüşmüş, yüngül, ağ-çəhrayı rəngdə olur; belə dənlər həm çəkini, həm cücərmə qabiliyyətini itirir.

Risk şəraiti

Ən yüksək risk çiçəkləmə fazasının isti (təxminən 20–30°C) və uzunmüddətli yaş və ya yüksək rütubətli hava ilə üst-üstə düşməsidir. Əvvəlki ilin qarğıdalı və ya taxıl qalıqları sahədə qaldıqda törədicinin ilkin mənbəyi güclənir, çünki göbələk bu qalıqlarda qışlayır.

İnteqrasiya olunmuş idarəetmə

• Növbəli əkin: buğdanı birbaşa qarğıdalı və ya taxıldan sonra əkməkdən çəkinin; paxlalı və ya digər ikiləpəli bitki ilə rotasiya infeksiya təzyiqini azaldır.
• Qalıqların idarəsi: bitki qalıqlarını üyüdüb parçalayın və ya basdırın; bu, göbələyin qışlama mühitini azaldır.
• Sort seçimi: nisbətən davamlı və eyni vaxtda çiçəkləməyən sortlar seçin ki, bütün sahə eyni anda həssas fazada olmasın.
• Vaxtında fungisid: ən effektiv qoruma çiçəkləmənin əvvəlində (sünbülləmə–erkən çiçəkləmə) tətbiq olunan qeydiyyatlı fungisidlə əldə olunur; tətbiq vaxtını hava proqnozuna görə dəqiqləşdirin.

Qidalanma və yığım

Balanslı, həddi aşmayan azot qidalanması sünbülün eyni vaxtda yetişməsini yaxşılaşdırır və həssas dövrü qısaldır; qidalanma proqramını torpaq analizinə əsaslandırın. AGROPLANET-in aqronom dəstəyi ilə sort, əkin vaxtı və fungisid tətbiqini uzlaşdırmaq risk illərində itkiləri azaldır.

Yığılmış dəni quru saxlamaq (nəmlik ~13–14%-dən aşağı) anbarda mikotoksinin əlavə artmasının qarşısını almaqda həlledicidir.

Xəstəlik təzyiqi yüksək olan illərdə yığılan dəni ayrıca saxlamaq və mikotoksin baxımından yoxlatmaq, xüsusən ərzaq və yem üçün istifadə edildikdə, məsuliyyətli təcrübədir.