Çəltik bitkisinin gübrələmə və qidalanma proqramı
Çəltik su basmış (anaerob) şəraitdə yetişdirilən yeganə əsas taxıl bitkisidir və məhz bu xüsusiyyət onun qidalanma idarəçiliyini digər dənli bitkilərdən köklü şəkildə fərqləndirir. Su altında torpağın kimyəvi mühiti dəyişir, buna görə də gübrə formasının və verilmə vaxtının seçimi məhsuldarlığa birbaşa təsir edir. Planlaşdırma torpaq və suvarma suyu analizindən başlamalıdır.
Niyə ammonium azotu üstünlük təşkil edir
Su basmış torpaqda nitrat formalı azot denitrifikasiya yolu ilə itirilir və atmosferə buraxılır. Ona görə də çəltikdə ammonium formalı azot üstünlük təşkil edir və o, reduksiyalı zonaya yerləşdirildikdə daha sabit qalır. Azotu bir neçə mərhələyə bölmək — köçürməqabağı əsas gübrələmə, kollanma və başlanğıc paçula (metelçe) formalaşması dövrü — mənimsəmə səmərəsini artırır. Suyun səviyyəsinin idarə olunması azot itkisini azaldan əsas amildir.
Sink çatışmazlığı — çəltiyin xarakterik problemi
Su basmış və əhəngli (yüksək pH-lı) torpaqlarda sink həllolma qabiliyyətini itirir, bu isə çəltikdə çox rast gəlinən defisitdir. Simptomlar köçürmədən 2-3 həftə sonra yarpaqların əsasında qonur ləkələr və böyümənin ləngiməsi şəklində görünür. Sink sulfatın torpağa və ya şitilə tətbiqi effektiv profilaktikadır.
Kalium və silisium
Kalium sütun möhkəmliyini və yataqlanmaya davamlılığı artırır, dən dolumunu yaxşılaşdırır. Çəltik həm də yüksək silisium tələb edən bitkidir; silisium yarpaq epidermisini gücləndirərək həm yataqlanmaya, həm də bəzi xəstəlik və zərərvericilərə qarşı fiziki müdafiə yaradır.
Əsas xəstəlik və zərərvericilər
- Pirikulyarioz (blast, Magnaporthe oryzae) — çəltiyin ən dağıdıcı xəstəliyidir, yarpaq və boyunda ləkələr əmələ gətirir.
- Qını çürüməsi (Rhizoctonia solani) — sıx əkinlərdə güclənir.
- Bakterial yanıqlıq — yarpaq kənarlarının saralması ilə müşayiət olunur.
- Çəltik gövdə qurdu və çəltik sərçələri əhəmiyyətli itkilər verə bilər.
Həddindən artıq azot blast xəstəliyinə həssaslığı artırır, buna görə azot balansı fitosanitar baxımdan da vacibdir.
Praktiki tövsiyələr
Üst yemləmələrdə çevik maye azot mənbəyi kimi AGROPLANET-in KAS-32 (UAN 32%N) məhsulundan istifadə edərkən suyu müvəqqəti aşağı salıb sonra bərpa etmək itkini azaldır. Norması sabit deyil, torpaq münbitliyinə görə diapazonda təyin etmək, suvarma suyunun duzluluğunu izləmək və mərhələ-mərhələ yarpaq analizi aparmaq düzgün yanaşmadır. Yerli şəraitə uyğun dəqiq proqram üçün aqronom və laboratoriya nəticələrinə əsaslanın.
