Günəbaxanda mildiu və fomopsis

Günəbaxan Azərbaycanda əsas yağlı bitkilərdən biridir və məhsuldarlığını ən çox məhdudlaşdıran amillərdən ikisi mildiu (Plasmopara halstedii) və fomopsis (Phomopsis/Diaporthe helianthi) xəstəlikləridir. Hər ikisi rütubətli və isti şəraitdə sürətlə inkişaf edir, ona görə də erkən tanınma və profilaktik idarəetmə həlledicidir.

Mildiu (yalançı unlu şeh)

Mildiu torpaqda oospor formasında illərlə qalır və cücərmə zamanı kök vasitəsilə bitkiyə keçir. Sistemli yoluxmada bitki cırtdanlaşır, buğumaraları qısalır, yarpağın üst səthində damarlar boyunca sarımtıl mozaika, alt səthində isə ağımtıl göbələk örtüyü görünür. Ağır hallarda kürəcik formalaşmır və ya boş qalır. Xəstəlik torpağın su ilə doyduğu, cücərti dövründə uzun sürən yağışlı havada daha ağır keçir.

Fomopsis

Fomopsis ilk olaraq yarpaq kənarında suvaşmış qonur ləkə kimi başlayır, damar boyunca gövdəyə keçir və gövdədə iri, boz-qonur, batıq ləkə yaradır. Zədələnmiş gövdə kövrələşir, güclü küləkdə sınır, bitki vaxtından əvvəl quruyur. Törədici bitki qalıqlarında piknid formasında qışlayır və növbəti mövsümdə sporlarla yeni yoluxma verir.

İnteqrasiya olunmuş idarəetmə

• Növbəli əkin: günəbaxanı eyni sahəyə 4–6 il fasilə ilə qaytarın; qısa rotasiya hər iki törədicinin torpaqda toplanmasını artırır.
• Davamlı hibridlər: mildiuya qarşı irqə uyğun genetik davamlılığı olan sertifikatlı hibridlərə üstünlük verin.
• Toxum keyfiyyəti: yalnız sağlam, dərmanlanmış toxumdan istifadə edin; toxumla ötürülmə fomopsisdə mühüm mənbədir.
• Sahə gigiyenası: yığımdan sonra bitki qalıqlarını dərindən şumla basdırın və özbaşına cücərən günəbaxanı ləğv edin.
• Aqrotexnika: həddindən artıq azotdan və sıx əkindən çəkinin; küləyi ötürən seyrək örtük gövdə xəstəliklərini azaldır.

Kimyəvi mübarizə

Mildiuya qarşı toxum dərmanlanması əsas alətdir; vegetasiyada fomopsis riski yüksək olduqda çiçəkləmədən əvvəl qeydiyyatlı fungisidlərlə örtük çiləmə aparılır. Preparatların seçimini və dozasını yerli aqronom və etiket göstərişi ilə uzlaşdırın, təsir mexanizmini növbələşdirərək davamlılığın qarşısını alın.

Qidalanma və müşahidə

Balanslı kalium-fosfor qidalanması toxuma möhkəmliyini artıraraq gövdə xəstəliklərinə dözümü yaxşılaşdırır; torpaq və yarpaq analizi ilə qidalanma proqramını dəqiqləşdirin. AGROPLANET-in aqronom dəstəyi ilə hibrid seçimi, əkin sxemi və müşahidə cədvəlini birləşdirdiyiniz zaman hər iki xəstəliyin təsiri əhəmiyyətli dərəcədə azalır. Çiçəkləmə dövründə tarlanı müntəzəm gəzərək ilk gövdə ləkələrini erkən aşkarlamaq itkiləri azaltmağın ən etibarlı yoludur.