Yerfındığı bitkisinin gübrələmə və qidalanma proqramı
Yerfındığı (Arachis hypogaea), yəni araxis, paxlalılar fəsiləsinə aid unikal birillik bitkidir: çiçəkdən sonra mayalanmış zoğ (ginofor) torpağa girərək meyvəni (qınları) yerin altında formalaşdırır. Bu bioloji xüsusiyyət qidalanma və torpaq idarəsində xüsusi yanaşma tələb edir və yerfındığını digər əkinlərdən fərqləndirir.
Azot fiksasiyası — az azot prinsipi
Paxlalı olduğu üçün yerfındığı kök yumrucuqlarındakı Rhizobium bakteriyaları vasitəsilə havanın azotunu fiksasiya edir və öz tələbatının böyük hissəsini özü qarşılayır. Buna görə yerfındığında yüksək azot gübrəsi lazım deyil — hətta zərərlidir, çünki fiksasiyanı zəiflədir və vegetativ kütləni məhsul hesabına artırır. Yalnız başlanğıc (starter) az azot, xüsusən yumrucuqlar formalaşana qədər faydalı ola bilər. Sahə əvvəllər yerfındığı görməyibsə, toxumun uyğun Rhizobium ilə inokulyasiyası tövsiyə edilir.
Kalsium — düyün dolmasının açarı
Yerfındığı üçün ən kritik element kalsiumdur. Qınlar yerin altında formalaşdığı üçün kalsiumu birbaşa qın zonasındakı (pegging zone) torpaqdan alır, yarpaqlardan gətirmir. Kalsium çatışmazlığı boş qınlara, cücərməyən toxuma və zəif dolmaya səbəb olur. Çiçəkləmə dövründə qın zonasına gips (kalsium-sulfat) tətbiqi geniş yayılmış praktikadır.
- Kalsium: çiçəkləmədə qın zonasına; ən vacib element.
- Fosfor: kök və yumrucuq inkişafı üçün.
- Kalium: mülayim; artığı kalsium mənimsənilməsinə mane olur.
- Bor və maqnezium: düyün keyfiyyəti üçün.
| Dövr | Vurğu |
|---|---|
| Səpin | Fosfor + starter azot + inokulyant |
| Çiçəkləmə/ginofor | Kalsium (gips) |
| Qın dolması | Kalium (mülayim) + bor |
Torpaq və su
Yerfındığı yüngül, qumsal, yaxşı drenajlı və orta turş (pH 5.8-6.5) torpaqları sevir — ginoforun torpağa asan girməsi üçün struktur mühümdür. Ağır və qaymaqlaşan torpaq düyün dolmasına mane olur. Qın dolması dövründə sabit rütubət vacibdir.
Xəstəlik və zərərvericilər
Yarpaq ləkəliyi (erkən və gec cercospora), pas, ağ kif və torpaqdakı aflatoksin əmələ gətirən Aspergillus əsas problemlərdir. Quraqlıq stresi aflatoksin riskini artırır. Balanslı qidalanma və düzgün su rejimi bu riskləri azaldır.
Praktik tövsiyələr
- Yüksək azotdan çəkinin; fiksasiyaya güvənin, lazımsa inokulyant tətbiq edin.
- Çiçəkləmədə qın zonasına kalsium (gips) verin.
- Yüngül, drenajlı torpaq seçin; qaymaqlaşmaya yol verməyin.
- Torpaq analizinə əsaslanın.
Az azot, güclü kalsium təchizatı və uyğun torpaq strukturu yerfındığı əkinində yaxşı düyün dolması və keyfiyyətli məhsulun əsas prinsipləridir.