Zəfəran bitkisinin gübrələmə və qidalanma proqramı
Zəfəran (Crocus sativus) soğanaqvari (korm) çoxillik ədviyyat bitkisidir; qiymətli məhsulu — payızda açan bənövşəyi çiçəyin qırmızı dişiciyi (saplaq) təşkil edir. Azərbaycanda tarixən Abşeron bölgəsində becərilir. Zəfəranın qidalanması digər bitkilərdən fərqlidir, çünki məqsəd həm çiçək məhsulunu, həm də növbəti il üçün soğanaqların böyüməsini təmin etməkdir.
Bioloji ritm və qidalanma
Zəfəranın vegetasiyası əksdir: yayda soğanaq mürgü vəziyyətindədir, payızda çiçək açır, qış-yaz aylarında yarpaqlar fotosintez edərək yeni, iri soğanaqlar formalaşdırır. Yarpaq dövrü kritikdir — məhz bu zaman toplanan qida gələn ilin çiçək sayını müəyyən edir. Ona görə əsas qidalanma payız-qış yarpaq fəallığı dövrünə yönəldilir.
Əsas elementlər
- Fosfor: kök və soğanaq inkişafı üçün əsasdır; əkin öncəsi torpağa qatılır.
- Kalium: soğanaqların iriləşməsi və gələn il çiçək potensialı üçün.
- Azot: mülayim — yarpaq dövründə soğanaq böyüməsini dəstəkləyir, lakin artığı vegetativ kütləni artırıb soğanaqları zəiflədir.
- Üzvi maddə: yaxşı çürümüş peyin torpaq strukturunu və su tutumunu yaxşılaşdırır.
Torpaq və su
Zəfəran yaxşı drenajlı, yüngül-orta, əhəngli və orta turş (pH 6.0-8.0) torpaqları sevir. Ən böyük risk soğanaqların suda çürüməsidir — durğun su və ağır torpaq fəlakətlidir. Suvarma çiçəkləmə öncəsi (payız yağışları azdırsa) və yarpaq dövründə mülayim aparılır, yay mürgüsündə dayandırılır.
| Dövr | Vurğu |
|---|---|
| Əkin öncəsi (yay sonu) | Fosfor + üzvi maddə |
| Çiçəkləmə (payız) | Az suvarma |
| Yarpaq dövrü (qış-yaz) | Azot + kalium (mülayim) |
Xəstəlik və zərərvericilər
Soğanaq çürüməsi (Fusarium, Rhizoctonia, Penicillium) və gəmiricilər zəfəranın əsas təhlükələridir. Yaxşı drenaj, sağlam soğanaq materialı və növbəli əkin (eyni sahədə 6-8 il sonra qayıtmaq) bu riskləri azaldır.
Praktik tövsiyələr
- Azotu ehtiyatla dozalayın; ağırlıq fosfor-kaliuma verilir.
- Drenajı təmin edin, su durğunluğundan qəti çəkinin.
- Hər 6-8 ildə soğanaqları çıxarıb seçin və növbəli sahəyə köçürün.
- Torpaq analizinə əsaslanın.
Fosfor-kalium təminatı, mülayim azot və mükəmməl drenaj zəfəran əkinində sağlam soğanaq və bol çiçək məhsulunun təməlidir.